حسن بن محمد بن حسن اشعرى قمى ( مترجم : تاج الدين حسن بن بهاء الدين قمي )
552
تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى )
و جعفر و حمزه ، پسران [ أبو القاسم احمد بن محمّد ] « 1 » بطبرستان مقيم شدند ، و عقب ايشان آنجاست ، و عدد ايشان معلوم نيست . و جدّ الداعى « 2 » - الحسن بن زيد بن الحسن بن علىّ - بمدينه والى و حاكم بوده است ، در آخر ايام بنى اميه ، و در ايام بنى عبّاس . چنين كويند كه : ابراهيم بن هرمهء « 3 » شاعر بصحبت او درآمد ، ابراهيم را كفت :
--> ( 1 ) . در اصل بياض است ، و افزوده با توجه به سلسله نسب اين دو است ، كه پيشتر نويسنده تاريخ قم به آن اشاره نموده است . ( 2 ) . ( داعى ) يا ( داعى الى الحقّ ) از القاب و مراتب آن دسته از امامان و بزرگان مذهب زيديّه است ، كه در راه نشر مذهب زيدى قيام بالسيف ( - شمشير ) نموده ، و به جنگ و مبارزه پرداخته است ، و اين لقب ( الداعى ) از آن نبيره حسن بن زيد است ، كه به زودى مصنّف نام او را مىآورد ، نه خود حسن بن زيد ، زيرا حسن بن زيد نمىتواند داعى بوده باشد ، چون او هرگز قيام بالسيف ننمود ، بلكه از دوستان وليد بن عبد الملك اموى بود ، و به گفته ابن عنبه در « عمدة الطالب : ص 65 » : ( كان مظاهرا لبنى العباس ) يعنى پشتيبان بنى العباس بود ، و از سوى منصور بر مدينه والى و حاكم بود ، و براى تقويت دولت عباسيان به مبارزه شديد با عموزادگان حسنى و حسينى خود قيام نمود ، و به دستور منصور خانه امام صادق عليه السلام را نيز به آتش كشيد . ( بنگريد به : عمدة الطالب : 65 و مناقب ابن شهر آشوب : 315 ) و پيشتر نيز درباره او سخن رفت . ( 3 ) . ابو اسحاق ، ابراهيم بن على بن سلمة بن عامر الفهرى المدنى ، يكى از بزرگترين شاعران و بليغان دوره بنى اميّه و بنى العباس ، و به گفته ابن قتيبة : او آخرين شاعرى است كه به شعرش احتجاج مىشود . در سال 70 هجرى متولد ، و در دوره خلافت هارون الرشيد پس از سال 150 هجرى درگذشت ، او از دوستداران و طرفداران اهل البيت عليهم السلام و علويان بود ، و اشعارى در مدح آنان سروده است . داستانهاى چندى در اعتياد او به شرابخوارى و حدّ خوردن بر آن در منابع آمده است . درباره زندگانى و شعر او به تفصيل در الأغانى سخن رفته است . ( نگاه كنيد به : خزانة الادب : 1 / 424 ، الأغانى : 4 / 367 ، نسمة السحر : 42 ، سير اعلام النبلاء : 6 / 207 ) .